Perakendede Kararların Domino Etkisi: Veriden Karara, Karardan Kazanca
Son yıllarda iş dünyasında sıkça duyduğumuz “yapay zeka dönüşümü”, pek çok alanda hızlı gelişmeler yaratıyor. Ancak kurumların rekabet gücünü en somut biçimde değiştiren gelişme, Karar Zekası (Decision Intelligence) devrimi. Karar Zekası, veriyi, analitiği, ileri yapay zekayı ve iş kurallarını bir araya getirerek kararların nasıl alındığını modelleyen, iyileştiren ve otomatikleştiren disiplin ve teknolojiler bütünü. Gartner’ın Hype Cycle for Artificial Intelligence, 2025 raporunda vurguladığı gibi, amaç insanların ve işletmelerin daha hızlı, daha tutarlı ve daha yüksek etki yaratan kararlar almasını sağlamak. Bu tanımı yaptıktan sonra Karar Zekası ile sağlanabilecek avantajı ortaya çıkaran bir araştırmaya hemen odaklanmak istiyorum.
2025 yılında McKinsey tarafından sektörler bazında yeni yapay zeka teknolojileri ve veri analitiği ile yaratılabilecek katma değerin ölçümlenmesine yönelik yapılan araştırmada yapay zeka ve analitiğin toplam yıllık değer potansiyelinin tüm sektörler toplamında 9.5-15.4 trilyon dolar arasında olduğu tespit edilmiş.
Yine aynı çalışmada Perakende ve CPG (Hazır Tüketici Ürünleri) sektörlerinde toplamda 3.1 trilyon doların üzerinde bir katma değer yaratma potansiyeli öngörülmüş bulunuyor. Bu çalışmada sadece perakende sektöründe yıllık sağlanabilecek katma değer 1.7 trilyon dolar olarak hesaplanmış. Bu rakam, toplam perakende sektörü yıllık satışının yüzde 12’sinden fazlasına tekabül ediyor. Tüm sektörlerin içerisinde Perakende en yüksek potansiyel yaratma imkanına sahip iken, onun hemen arkasından perakende ile iç içe olan CPG sektörü geliyor. Araştırmaya göre Perakende+CPG toplam tüm sektörler içerisinde yaratılacak potansiyel değer olarak yüzde 20’lik bir pay alıyor.
Perakende sektöründe toplam potansiyel yıllık değer 1.7 trilyon doların 909.6 milyar doları geleneksel AI ve analitikten, 777.1 milyar doları ise ileri AI teknolojilerinden geliyor.
Neden perakende ve CPG’de ileri AI ve veri analitiği ile yaratılacak katma değer bu kadar yüksek?
Perakendenin dinamizmi, hızlı temposu, anlık ve anlığa yakın operasyonları izleyerek alınması gereken binlerce karar, düşük kar marjları içerisinde her aksiyondaki optimizasyon ihtiyacı bunun ana sebepleri. Bir işletmede ne kadar fazla karar alınıyorsa ve bu kararlar gecikmeden hayata geçirilebiliyorsa sağlanan değer de o oranda artıyor. Bir mağaza zincirinde her gün ürün, kanal, mağaza ve hatta müşteri bazında fiyatlama, stok dağılımı, kampanya yönetimi gibi on binlerce karar alınıyor. Dijitalleşmenin artması, yeni kanallar üzerinden müşteri yolculuğunun devam etmesi ile müşteri odaklı veri hacmi katlanarak artarken, geleneksel karar destek sistemi, öngörü analitiği araçları yetersiz kalırken Agentic AI destekli karar zekası çözümleri veriden elde edilecek değeri artırıyor.
Kararların domino etkisi
Perakende, uzmanların “coupled decision system” (iç içe karar sistemi) olarak tanımladığı bir yapıya sahip. Fiyat talebi etkiler, talep stok seviyesini etkiler, stok replenishment kararını etkiler, kampanya fiyat ve segmentasyon kararlarını etkiler. Bu zincirleme yapı, birden fazla sürecin çıktılarını ve etkilerini birbiri ile ilişkilendiren, şirketin ana hedeflerini gerçekleştirecek orkestrasyonu yapan modern yapay zeka sistemlerinin katma değer yaratmasını sağlıyor.
Örneğin: Bir süt ürününde %20 indirim kampanyası başlattığınızı düşünün. Bu tek karar domino etkisi yaratır; eğer zamanında müdahale edilmezse sonuçları hem olumlu hem olumsuz olabilir. Temsili bir senaryo paylaşacak olursak.
- Fiyat indirimi → Talep artışı: Satışlar %40 artar
- Talep artışı → Stok düşüşü: 5 mağazada ürün hızla tükenir
- Stok düşüşü → Acil replenishment: Depodan acil sevkiyat planlanır
- Sevkiyat → Lojistik baskısı: Diğer ürünlerin dağıtımı ötelenir
- Yok satma→ Müşteri kaybı & ikame satış: Müşteri rakibe ya da farklı ürüne yönelir.
Yazının tamamını okumak için Tıklayınız!
Tüm Obase Blog Yazıları için Tıklayınız!